نگاهی به آموزش خطر مین در ایران

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دسامبر 2005 روز چهارم آوریل را روز جهانی آگاهی از مین  و کمک به اقدام علیه آن نامگذاری کرد و در سال 2006 برای اولین بار این روز را گرامی داشته و از کشورها خواست تا با کمک به این نهاد و سازمان های مرتبط به مقابله با این مشکل بپردازند.

مین های زمینی مانع دسترسی مردم محلی به منابع از قبیل مراتع، راهها،آب،منابع زیر زمینی و.......می شوند و علاوه بر آن خسارات جانی و زیان های بسیاری به مردم محلی وارد می نمایند.

یگانه راه حل مشکل مین های زمینی پاکسازی میادین مین است .

 با توجه به اینکه پاکسازی میادین مین امری پر هزینه و ممکن است چندین سال به طول بیانجامد؛ تا زمانی که پاکسازی خاتمه نیافته "آموزش خطر مین "راه مقابله با این مشکل است.

با وجودیکه فقط ده سال از این مناسبت جهانی می گذرد ؛اما آموزش ها اثرات مثبت خود را به خوبی در سطح جهان نشان داده است ،بطوریکه قربانیان مین در جهان از 15هزار نفر در هر سال در دهه 90 به حدود چهار هزار نفر در حال حاضر کاهش یافته است.

آموزش خطر مین در ایران

اگر پاکسازی مناطق آلوده به مین در زمان جنگ را به حساب نیاوریم ؛ عملیات وسیع پاکسازی حدود یک سال بعد از آتش بس و در نیمه دوم سال 1368 آغاز گشت. در این دوره پاکسازی مناطق آلوده توسط واحدهای مهندسی ارتش و سپاه صورت می گرفت.

در طی این دوره که تا زمان تشکیل مرکز مین زدایی کشور در سال 1383و آغاز به کار عملی آن در سال 1386 ؛ به صورت رسمی هیچگونه آموزش خطر مین به مردم مناطق جنگی ارائه نگردید.

لازم به ذکر است هلال احمر جمهوری اسلامی در سال 1383به دنبال عقد موافقت نامه با صلیب سرخ جهانی در خصوص ارائه خدمات آموزشی خطر مین در دو استان شرقی کشوربرای مهاجران افغانستانی اولین گامهای آموزش خطر مین در ایران را برداشت .

 متاسفانه عدم همزمانی آموزش خطر مین به مردم ،با اجرای عملیات پاکسازی آثار جبران ناپذیری بر جای گذاشت ، به گونه ای که در طی این فاصله زمانی شاهد حوادث ناگواری از جمله کشته و زخمی شدن هزاران نفر از هموطنان در 5 استان غربی کشورمان بودیم.

بنابر آمارهای منتشر شده در طی سال های 1368-1385 جمعا تعداد 2275 نفر کشته که از این تعداد 183زن و 2092 نفر مرد بوده اند.همچنین در همان دوره زمانی تعداد 4950 نفر بر اثر برخورد با مین و مهمات باقی مانده از جنگ زخمی شده که در این میان تعداد 456 زن و 4494نفر مرد می باشد.

با آغاز عملی فعالیت مرکز مین زدایی کشور با رویکرد پاکسازی بشردوستانه؛ آموزش خطر مین به ساکنین مناطق آلوده در دستور کار قرار گرفت.اجرای این آموزش ها به جمعیت هلال احمر و سازمان بهزیستی ؛که دارای شبکه ی وسیع اداری تا دورترین نقاط کشور می باشند تعویض اختیار شد.

معاونت پیشگیری سازمان بهزیستی و معاونت امداد و نجات جمعیت هلال احمر مسئولیت این آموزش ها را بر عهده گرفتند.

این آموزش ها به صورت گروهی و چهره به چهره توسط کارشناسان و داوطلبان جمعیت هلال احمر و بهزیستی با توجه به سن،گروههای اجتماعی و........ به تمامی جمعیت محلی ارائه گردید.به منظورتسهیل در دریافت پیام های آموزشی پنج جلد کتاب برای مقاطع تحصیلی اول دبستان،دوم تا پنجم دبستان،راهنمایی و دبیرستان ،کشاورزان و دامداران و همچنین کتاب برای مربیان تهیه گردید.

این کتاب ها به صورت رایگان و در بین دانش آموزان، کشاورزان ،دامداران و جمعیت محلی توزیع می گردید.

سفارش و ساخت 7 انیمیشن خطر مین با بهترین کیفیت و به زبان های فارسی، عربی،کوردی و آذری اثر به سزایی در درک بهتر مطالب در استان های مختلف داشته است.

برگزاری ایستگاههای نقاشی،مسابقات نقاشی،چاپ و توزیع پوستر و کاتالوگ ،تهیه فیلیپ چارت، برپایی نمایشگاه و پیاده روی خانوادگی با موضوع خطر مین از اقدامات متنوعی است که در زمینه خطر مین در ایران صورت گرفته است.

همچنین به منظور ارتقاء دانش مربیان و به روز شدن اطلاعات آنها در این زمینه، دوره های مربی گری و ارتقاء سطح توسط جمعیت هلال احمر و سازمان بهزیستی به شیوه درون سازمانی همواره صورت گرفته و در سال گذشته نیز دو دوره آموزشی در مرکز مین زدایی کشور برگزار گردید..

اجرای آموزش خطر مین به دهداران ، بخشداران و شوراهای روستایی مناطق آلوده ،باعث انتقال پیام های خطر مین و ارتباط مستقیم با پایین ترین رده های مسئولین محلی گردیده و موجب جلب اطمینان مردم محلی و تسریع در اطلاع رسانی در خصوص خطرات مین و مهمات گردیده است.

اقدامات صورت گرفته در زمینه آموزش خطر مین و پاکسازی مناطق آلوده به طور همزمان ؛ موجب کاهش تلفات در بین شهروندان مناطق آلوده گردیده است.با این حال به نظر می رسد آموزش خطر مین در ایران با کاستی هایی نیز مواجه می باشد.

اهم این کاستی ها عبارت است از:

v      عدم اطلاع رسانی عمومی

مرکز مین زدایی کشور به عنوان نهاد ملی مین هیچگونه اطلاع رسانی در زمینه آموزش ارائه نمی کند به گونه ای که بسیاری از مردم ایران با مشکل مین آشنایی ندارند و جای تاسف است بیان نماییم که نهاد ملی مین در ایران فاقد سایت اینترنتی جهت اطلاع رسانی می باشد.

عدم اطلاع رسانی در زمینه خطر مین نه تنها باعث دیده نشدن فعالیت های انجام شده گشته ؛بلکه عده ای بر خلاف واقع می گویند" ایران در زمینه آگاهی رسانی به مردم هیچ اقدامی انجام نمی دهد".

v      بودجه و هزینه ها

بودجه آموزش خطر مین ؛با توجه به وسعت استان های غربی کشور و نیاز به آموزش برای کلیه اقشار، کفایت نمی کند.تخصیص بودجه غیر واقعی مانع استمرار آموزش و در نتیجه تاثیر گذاری بیشتر می شود.

v      عدم اولویت بندی مناطق نیاز به آموزش

تعیین اولویت آموزش برای مناطق و جمعیت در معرض خطراز وظایف اصلی نهاد ملی مین در امر آموزش خطر مین می باشد.مرکز مین زدایی کشور به عنوان نهاد ملی مین در اینخصوص برای هر 5 استان آلوده کشور نقشه هایی را با عنوان اولویت اول و دوم آموزش خطر مین تهیه و در اختیار نهادهای آموزشی قرار داده است.با نگاهی کارشناسانه به راحتی می توان تشخیص داد که تعیین اولویت فقط بر اساس مناطق تحت اشغال و زیر آتش سلاح کلاسیک دشمن ،صورت گرفته است نه تعداد حوادث رخ داده و میزان جمعیت در معرض خطر.بدین معنا که آخرین حد پیشروی ارتش عراق در اولویت اول آموزشی و مناطق زیر آتش سلاح های کلاسیک؛ به جز هواپیما؛ در اولویت دوم آموزش خطر مین تعیین شده است.

v      نبود طرح درس یکسان برای مربیان

دو سازمان دولتی متولی امر آموزش خطر مین از یک طرح درس آموزشی یکسانی تبعیت نمی کنند.جمعیت هلال احمر از کتاب مخصوص آموزش خطر مین که توسط کارشناسان صلیب سرخ جهانی تهیه شده برای مربیان خود استفاده می کند و سازمان بهزیستی از کتاب راهنمای مربیان که با همکاری کارشناسان مرکز مین زدایی کشور تهیه شده در امر آموزش های خود بهره می برد.

v      انحراف از برنامه آموزشی

با نظر به اینکه بخش وسیعی از تلفات انسانی در مناطق جنگی را کودکان تشکیل می دهد،ساعات تدریس آموزش خطر مین برای دانش آموزان 9 جلسه و 600 ساعت آموزشی در نظر گرفته شده است.حجم زیاد ساعت آموزشی خطر مین و همچنین کمبود مربی در مدارس؛ به طور معمول هر آموزشگاه یک مربی خطر مین دارد؛ موجب اختلال در ساعات موظف تدریس گشته و باعث شده تا مربیان از اجرای دقیق ساعات برنامه ریزی چشم پوشی کنند تا خللی در ساعات موظفی تدریس صورت نگیرد. در چنین حالتی مربیان آموزشی بر خلاف روح حاکم بر آموزش خطر مین ، اقدام به برگزاری کلاس برای تمامی افراد آموزشگاه بدون در نظر گرفتن پایه درسی می نمایند.واضح است انحراف از برنامه اثرات خود را به صورت حادثه نمایان می سازد.

v      تعدد وظایف سازمان های آموزش دهنده

واقعیت انکار ناپذیر این است که متولیان امر آموزش خطر مین در ایران یعنی امداد و نجات هلال احمر و معاونت پیشگیری بهزیستی طیف وسیعی از اقشار جامعه را در بر می گیرند.پیشگیری از اعتیاد، طلاق،خشونت خانوادگی،کودکان کار،زنان بی سرپرست و..........مواردی هستند که معاونت پیشگیری بهزیستی به عنوان ماموریت اصلی سازمان با آنها درگیر بوده و وقت و انرژی زیادی از آن سازمان را تلف می نماید.این امر در خصوص معاونت امداد و نجات نیز صادق است.این تعدد وظایف باعث می گردد تا مربیان آن سازمان ها در اجرای ماموریت های سازمانی و اصلی خود؛ فقط بخشی از ساعات پیشگیری از سایرآسیب ها را به خطر مین اختصاص دهند.آثار کاهش ساعات آموزشی خطر مین می تواند به صورت حادثه خود را به نمایش بگذارد.

v      نبود برنامه ارزیابی کیفیت آموزش

با وجود اجرای آموزش های خطر مین از سال 86 تاکنون،متاسفانه هیچگاه این آموزش ها و مربیان تحت ارزیابی استاندارد قرار نگرفته اند.بدیهی است تا زمانی که این آموزش ها ارزیابی نگردنند نقاط ضعف و قدرت و راه کارهای مقابله با آنرا نمی توان به طور دقیق و علمی تبیین نمود.

v      عدم استمرار آموزش

همانگومه که پیشتر نیز اشاره شد،اصل مهم در آموزش خطر مین استمرار آموزش هاست.با استمرار این دوره هاست که می توان به تغییر رفتار جمعیت محلی در خصوص خطر مین امیدوار بود.عدم استمرار آموزش رابطه مستقیمی با ردیف بودجه تخصیص یافته دارد.هرگاه بودجه های مناسب برای اموزش تخصیص یافته ،آموزش ها در دوره های زمانی از پیش تعیین شده اجرا گردیده اند.

v      نقش کم رنگ سمن ها

متاسفانه از ویژگی های سمن ها در امر آموزش خطر مین استفاده چندانی نمی شود.سمن ها با توجه به اینکه از طرف مردم تامین مالی می شوند می توانند بسیار مثمر ثمر واقع شوند و مانند سازمان های دولتی وابستگی به بودجه های دولتی ندارند. لازم است در این زمینه بهای بیشتری به سمن ها داد و از آنها در امر آموزش خطر مین استفاده نمود.

با امید به جهانی عاری از مین

بهنام صادقی / فعال مین زدایی و مدیر وبلاگ مین و زندگی

نوشته شده توسط بهنام صادقی در پنجشنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۵ |